Perscongres 2014: werken aan vertrouwen

Frauderende financiële instellingen, graaiende bestuurders, bedrijven die de boel moedwillig flessen: de laatste jaren heeft het vertrouwen van burgers in de mensen die aan de touwtjes trekken een stevige knauw gekregen. Hoe kan persbeleid helpen het vertrouwen te herstellen? Dat was het thema van het twintigste perscongres dat op dinsdag 7 oktober 2014 plaatsvond in ’t Spant in Bussum.

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7684

Oud-journalist Jan Driessen verzorgt de aftrap en gooit meteen de knuppel in het hoenderhok. Hij heeft het over alibaba-journalisten die sprookjes verkopen en gamma (doe-het-zelf) voorlichters. Volgens Driessen is de verhouding tussen journalisten verslechterd. Voorlichters vinden dat journalisten te hijgerig het nieuws volgen, te weinig hoor en wederhoor toepassen en impact belangrijker vinden dan diepgang. “De kranten kampen met dalende verkopen. De oplages zijn terug op het niveau van 1954. De dagbladen vechten om de gunst van de lezer. Dat komt de zorgvuldigheid van de berichtgeving niet ten goede. Geen wonder dat steeds meer organisaties besluiten hun boodschap te verspreiden via hun eigen kanalen en via social media.”

Vlucht naar eigen kanalen
Hans van Zon (ABN AMRO), Eric Stolwijk (Nationale Politie), Marike Stellinga (NRC Handelsblad) en Bas van der Ham (KRO-Brandpunt) kruisen vervolgens de degens. Witteman voelt Stellinga aan de tand over de berichtgeving over vermeende misstanden op een crematorium van DELA. Daar zou onzorgvuldig zijn gehandeld, waardoor de as van verschillende gecremeerden zou zijn vermengd. De bronnen van het verhaal bleven anoniem. DELA bestreed het verhaal en zag haar standpunt onvoldoende weergegeven in het artikel in NRC. Een open brief van de directeur werd door NRC geweigerd, evenals een advertentie waarin de uitvaartorganisatie zijn kant van het verhaal wilde vertellen. Stellinga: “Als mensen niet tevreden zijn over onze berichtgeving, kunnen ze terecht bij onze ombudsman. De Volkskrant en NRC zijn de enige kranten met een eigen ombudsman en die van ons is heel kritisch.” Niet iedereen was onder de indruk. “Op die manier jaag je organisaties wel naar hun eigen kanalen”, klonk het vanuit de zaal.

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7509Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7524

Remtrappers
Hans van Zon snapt het als organisaties hun eigen kanalen inrichten. “Over Gerrit Zalm kwam een verhaal in de NRC waarin wij ons niet herkenden. Het was helemaal gebaseerd op anonieme bronnen.” Stellinga: “Veel bedrijven zeggen dat we ernaast zitten. SNS deed dat ook. Ze hielden bij hoog en bij laag vol dat het rapport over de afwaardering niet bestond. Later bleek dat gelogen. Dat was de druppel. Niet voor niets heeft de minister later de complete top vervangen. Ook de NZA ontkende de misstanden aanvankelijk bij hoog en bij laag.”
Bas van der Ham hekelt de defensieve attitude van veel voorlichters, vooral bij de overheid en met name in België. “Als je daar vraagt naar de voorlichter, word je doorverbonden met een commissaris. Vaak is de reactie: ‘Kunt u uw vraag even op de mail zetten?’ Vervolgens duurt het weken voor je een reactie krijgt.”
Eric Stolwijk bestrijdt dat voorlichters er alles aan doen om journalisten te ontmoedigen. “Soms krijgen wij de dag voor de uitzending via de mail een hele lijst ingewikkelde vragen. Dan redden we het echt niet om die op zo’n korte termijn te beantwoorden.” Volgens Van Zon worden veel journalisten gedreven door emotie in plaats van feiten. “Als het gaat om de financiële sector zijn ze sterk vooringenomen. Die zou door en door verrot zijn. Ze gebruiken de argumenten die dat beeld bevestigen en laten informatie die ermee strijdig is links liggen.”
Stellinga: “Voor ons is het lastig te zien wie de waarheid spreekt. Daarom leggen we het verhaal van de voorlichter altijd naast informatie uit andere, soms anonieme bronnen. Daar zit nog wel eens ruimte tussen.”

Thunderclap
Student Daniël de Rijke herstelde met succes van kanker, maar kreeg te maken met een onverwachte nasleep. Omdat hij rugbyt wilde hij zich goed aanvullend verzekeren voor fysiotherapie, maar als voormalig kankerpatiënt werd hij niet door elke ziektekostenverzekeraar geaccepteerd. Hij lanceerde via Thunderclap een social media-offensief dat behoorlijk wat stof deed opwaaien. Zijn open brief aan minister Schippers leidde onder meer tot Kamervragen.
Een bestuurder van CZ las het bericht van De Rijke en twitterde dat hij bij CZ welkom was. Marie-José van Gardingen (CZ): “Wij kennen geen risicoselectie. Misschien zijn wij niet zo commercieel en vinden wij solidariteit en zorg belangrijker dan een hoog rendement.” Dat de CZ-bestuurder zo snel reageerde, komt omdat hij zelf behoorlijk actief is op Twitter. “Wij beleggen niet eerst een vergadering voor we besluiten ergens op in te haken. Dan ben je sowieso te laat.”

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7531Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7545

Pepijn Crone (RTL Nieuws) vertelt dat zijn internetredactie zes medewerkers telt die de social media continu in de gaten houden. “Dat is veel werk. Het bericht van Daniël sprong eruit omdat er zoveel over getwitterd werd. Daarom zijn we er toen snel mee aan de slag gegaan. We hebben diverse zorgverzekeraars om een reactie gevraagd. Ook Zorgverzekeraars Nederland. Als we al een reactie kregen, dan was die schriftelijk. Niemand wilde op camera reageren. Waarom niet? Vanwaar die angst? Wij maken tv, het gaat bij ons om beeld. Op camera kun je je standpunt uitleggen. Ik begrijp die angst niet.”
Deelnemer Friso de Jong (ONVZ) mengt zich in de discussie. “ONVZ is een van de zorgverzekeraars die Daniël niet wilde verzekeren. Onze aanvullende verzekering is een toppakket, met onbeperkte fysiotherapie. Wij hebben daaraan vastgehouden, zonder de premie te verhogen.” Opmerkelijk is dat De Rijke die weigering wel begrijpt. “Ik snap dat een verzekeraar dan meer risico loopt. Daarom vind ik dat zorgverzekeraars een betere vergoeding zouden moeten krijgen voor mensen zoals ik.”

Consistent en consequent
Een topman is vaak bepalend voor het aanzien van een organisatie. Dat kan slecht uitpakken, zoals in het geval van Vestia, maar ook heel goed. Sjef van Gennip, voorzitter van de Raad van Bestuur van Reclassering Nederland, dwong de afgelopen jaren respect af met de wijze waarop hij hete hangijzers zoals de vervroegde invrijheidstelling van Folkert van der G. en de huisvesting van pedofiel Benno L. “De berichtgeving is veranderd. Hijgeriger geworden. De vragen die journalisten stellen, zijn vaak tendentieus. Ze zijn vooral geïnteresseerd in de emoties van de slachtoffers. Ik blijf consistent en consequent in mijn verhaal: een dader heeft er recht op terug te keren in de maatschappij, op een waardige manier. Dat een pedofiel of moordenaar ergens gehuisvest wordt, is in het belang van ons allemaal. Het biedt ons de kans hem te begeleiden en te volgen en verkleint de kans dat hij opnieuw in de fout gaat.”

Omgekeerde persconferentie
Het laatste onderdeel voor de lunch is een discussie met Antoinette Hertsenberg (Radar), Ton van der Ham (Zembla) en Maurice Dekkers (Keuringsdienst van Waarde). Alleen: dit keer zijn de rollen omgedraaid. De aanwezigen mogen de journalisten het vuur aan de schenen leggen. En na een weifelend begin gebeurt dat ook. Verschillende aanwezigen in de zaal blijken onprettige ervaringen te hebben met kritische tv-programma’s, met name met Zembla. “Er werd gepubliceerd uit e-mails en telefoongesprekken werden opgenomen zonder dat dat werd gemeld.” Van der Ham houdt echter vol dat zijn redactie uiterst zorgvuldig te werk gaat en dat de uitzendingen waarop veel kritiek was voor zijn tijd zijn gemaakt. “We nemen telefoongesprekken nooit de eerste keer op. Dat doen we wel als we het gevoel hebben dat we aan het lijntje worden gehouden. Overigens laten we in reportages vaak persoonsnamen achterwege. We zijn hard op de inhoud maar zacht op de mens.” Hertsenberg breekt een lans voor Radar. “Er is lef voor nodig om bij ons te verschijnen, maar als je een goed verhaal hebt kom je er meestal ook goed uit. Wegblijven is vaak geen oplossing. We kregen veel klachten over onverklaarbaar hoog dataverbruik bij Vodafone. Ze wilden niet reageren. Daarop vroegen we de kijker hun ervaringen te melden. We bleven er in de uitzending aandacht aan besteden. Je ontkomt er dan op een gegeven moment niet meer aan om te reageren. En dat we zorgvuldig zijn, mag blijken uit het feit dat we geregeld voor de rechter staan, maar slechts zelden verliezen.”

Aardbevingen
Na de lunch vertelt Chiel Seinen hoe de NAM communiceert met de bevolking in Oost-Groningen, een gebied met 122.000 inwoners en 66.000 gebouwen. “Sinds 1993 hebben wij erkend dat de bevingen veroorzaakt worden door de gaswinning. Het aantal bevingen neemt toe in aantal en in hevigheid. Uiteraard geeft dat de nodige commotie.”
De NAM deed onderzoek onder de bevolking en ging gesprekken aan met focusgroepen. “Al snel werd duidelijk dat de woning het startpunt moest zijn. Die moet allereerst veilig zijn. Feitelijk zeiden de mensen: luister naar ons en neem ons serieus, compenseer ons en bied perspectief.”

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7596

Dat deed de NAM. De focus ligt sindsdien op regionale communicatie. Het Dagblad van het Noorden en RTV Noord gaan voor de Telegraaf en de Volkskrant. Ook startte de NAM met een campagne waarin eigen medewerkers figureren. Verder besloot het bedrijf met één gezicht naar buiten te treden: directeur Bart van de Leemput. Deze openheid werpt zijn vruchten af, aldus Seinen. “Steeds meer mensen in Oost-Groningen accepteren dat het wonen daar gepaard gaat met bevingen. Wanneer onze communicatie succesvol is? Als we ons werk mogen blijven doen. In 2016 moeten we een nieuw winningsplan indienen. We zullen ervoor moeten zorgen dat men ons voldoende vertrouwt om door te mogen gaan met ons werk.”

Integriteit
In het volgende programmaonderdeel staat integriteit centraal. Spil in de discussie is Martijn Bink van NOS Nieuws. Om hem heen zitten Dorien Wietsma (Imtech), Stan Termeer (KWF Kankerbestrijding) en Bart van Leeuwen (Nederlandse Vereniging van Banken): drie partijen die de afgelopen tijd stevig onder vuur kwamen te liggen. Imtech kwam in opspraak door fraude in Duitsland en Polen. Wietsma: “Ik kwam net in dienst toen dit bekend werd. We hebben niks weggemoffeld, het was wat het was. We hebben in al onze landen onderzocht of er wat aan de hand was. Ook hebben we alle bewijsmateriaal in Duitsland en Polen aan justitie gegeven. Daar dreigt vervolging voor een tiental mensen.” In de top van Imtech hebben intussen de nodige wisselingen plaatsgevonden. “Veel bestuurders hadden te weinig realiteitszin. Die zijn vervangen.”

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7636Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7619

KWF Kankerbestrijding lag onder vuur omdat Coen van Veenendaal, initiatiefnemer van Alpe d’Huzes en boegbeeld van het ‘niks-aan-de-strijkstok-beleid’, 1,6 ton had ontvangen van een stichting die aan KWF Kankerbestrijding gelieerd is. Termeer: “We hebben toen bewust niet meteen gereageerd. De discussie vloog alle kanten uit. Het was bovendien aan Alpe d’Huzes om te reageren.” Bink vond dat een onverstandige zet. “Misschien had je Van Veenendaal in bescherming moeten nemen. Die man heeft voor jullie veel geld verdiend.”
Van Leeuwen blijft met zijn werkgever last houden van de publieke opinie over de bankensector. Iemand uit de zaal vraagt waarom de vertrouwenscrisis ‘nu al zes jaar duurt’. Van Leeuwen: “Sindsdien was het crisis op crisis. Toch zijn intussen goede stappen gezet, waaronder het tuchtrecht en de bankierseed.” Bank betwijfelt hardop of die eed het verschil zal maken.

‘Europa heeft het gedaan’
Vlaming Koen Doens, hoofd woordvoering van de Europese Commissie, discussieert vervolgens met Chris Ostendorf, tot voor kort correspondent Brussel van het NOS Journaal. Ostendorf, zelf journalist, hekelt de kwaliteit van de berichtgeving over Europa, vooral de Britse verslaggeving. “In Engeland zien ze Europa als een bezettingsmacht die zo snel mogelijk moet worden verjaagd. En Nederland gaat daar steeds sterker achteraan.”
Ostendorf erkent dat in Europa soms domme beslissingen worden genomen, zoals het verbod op (ongelabelde) olijfoliekannetjes in restaurants. “Ik ben geen verdediger van Europa. Sterker: ik kan verschrikkelijke verhalen over Europa vertellen. Toch heb ik geprobeerd bij die ongenuanceerde gevoelens en de emotie weg te blijven.”

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7644Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7661

Volgens Doens blijft Europa kampen met een imagoprobleem als politici alle successen claimen als nationale verdiensten en voor alle problemen de schuld bij ‘Europa’ leggen. “Veel zaken kun je beter in Europees verband regelen. Als je per land gaat regelen aan welke eisen bijvoorbeeld een stofzuiger moet voldoen, zal Frankrijk de normen zo leggen dat stofzuigers die in Frankrijk gemaakt zijn aan de eisen voldoen en die uit andere landen net niet.” Doens pleit voor ‘politiekere woordvoering’. “We hebben afgesproken dat de commissarissen meer gaan communiceren.” Ostendorf is cynisch. “Als we tijdens de midday briefing kritische vragen stellen, antwoorden woordvoerders steevast: ‘We are monitoring this closely.’ Als Barroso een vraag beantwoordt, doet hij daar vijftien minuten over. Hij spreekt slecht Engels en aan zijn antwoorden is geen touw vast te knopen. Als je Juncker vraagt hoe hij de crisis denkt te gaan aanpakken, komt hij met een lauw verhaal, met grappen die hij zelf alleen leuk vindt.”

Politie in het nauw
Het slot is voor de Schilderswijk in Den Haag. Daar ontstond veel commotie toen beelden werden verspreid van de aanhouding van een veertienjarige jongen, die door een agent in bedwang werd gehouden met een knie in de nek. Jelleke van Rantwijk (politie Den Haag): “De berichtgeving was vaak ongenuanceerd en eenzijdig.” Perdiep Ramesar (Trouw) is dat met haar eens. “Sommige journalisten kennen de wijk totaal niet. Ze gaan ernaartoe, maken hun verhaal en zijn weer weg. Ze hebben geen idee van wat er leeft en wat voor mensen in de wijk wonen.” Witteman: “Moet je dan jarenlang in een wijk wonen om er een goed verhaal over te kunnen maken?” Ramesar: “Het helpt wel. Ik heb er een goed netwerk en begrijp sommige achtergronden beter.”

Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7676Perscongres 'Herstel van vertrouwen' 7-10-2014 lowres-7681
Van Rantwijk vertelt dat de politie zo snel mogelijk de feiten op tafel legde. “Dat filmpje is gemonteerd en vertelt lang niet het hele verhaal – en zeker niet de aanleiding. Wat maar weinig mensen weten, is dat de politie reageerde op de melding dat een vader zijn kind mishandelde in een supermarkt. Terwijl een agent een klein kind probeerde te kalmeren, stond die veertienjarige jongen zich er voortdurend mee te bemoeien. Hij is een aantal keren gesommeerd weg te gaan, maar dat weigerde hij. Daarop is hij aangehouden. Vervolgens zijn onze mensen ernstig bedreigd. Ze hadden het gevoel dat ze voor hun leven moesten vechten.” Zowel de ombudsman als professor Van der Leun onderzocht of er sprake was van racisme. Het antwoord was nee. Ramesar: “Toch voelen veel mensen in de Schilderswijk zich gediscrimineerd. Ze voelen zich slachtoffer. Maar er zijn ook mensen die vinden dat de politie zijn werk moet kunnen doen. Een Marokkaan zei tegen mij: ‘Die knul mag blij zijn dat de politieagent die hem aanhield geen Marokkaan was. Dan was hij er slechter aan toe geweest.’

Over Communicatiedieraakt

Communicatieadviseur, tekstschrijver (gespecialiseerd in ghostwriting) en fotograaf. Eigenaar van Van Rooij Communicatie. Geboeid door communicatie die raakt, ideeën die inspireren, boodschappen die emotioneren, beelden die boeien en woorden die beklijven. Ik deel dat enthousiasme graag met anderen.
Dit bericht werd geplaatst in ghostwriting. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s